Baza orzeczeń


Dla tematyki ubezpieczeniowej i dochodzenia roszczeń  konieczna jest znajomość orzecznictwa Sądu Najwyższego. Proponujemy zwrócić uwagę na następujące orzeczenia Sądu Najwyższego:

 

-  Przy określaniu wysokości zadośćuczynienia należy mieć na uwadze, że jego celem jest wyłącznie złagodzenie doznanej przez poszkodowanego krzywdy, wobec czego utrata zdolności do pracy zarobkowej może mieć wpływ na wysokość zadośćuczynienia tylko o tyle, o ile łączy się z poczuciem krzywdy spowodowanej niemożnością wykonywania wybranego i wyuczonego zawodu. Sama zaś utrata zarobków i innych korzyści osiąganych z pracy znajduje rekompensatę w należnej na podstawie art. 444 § 2 k.c. rencie odszkodowawczej. Krzywdą w rozumieniu art. 445 k.c. będzie z reguły trwałe kalectwo poszkodowanego powodujące cierpienia fizyczne oraz ograniczenie ruchów i wykonywanie czynności życia codziennego. Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia obowiązuje zasada umiarkowania, wyrażająca się w uwzględnieniu wszystkich okoliczności oraz skutków doznanego kalectwa (wyrok z dnia 3 maja 1972 r., I CR 106/72);

 

- Zadośćuczynienie z art. 445 k.c ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Wysokość ta jednak nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa, a więc powinna być utrzymana w rozsądnych granicach (wyroki z dnia 26 lutego 1962 r., 4 CR 902/61 ; z dnia 24 czerwca 1965 r., I PR 203/65);

 

- Przyznanie poszkodowanemu zadośćuczynienia z art. 445 § 1 k.c. zależy od uznania sądu. Sąd bierze przy tym pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w tym także fakt otrzymania przez poszkodowanego kwoty pieniężnej z tytułu ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków, dokonanego na koszt osoby obowiązanej do odszkodowania. Jeżeli poszkodowany otrzymał z wymienionego tytułu bardzo wysoką kwotę pieniężną, może to prowadzić do oddalenia powództwa o zadośćuczynienie (wyrok z dnia 27 sierpnia 1969 r., I PR 224/69 );

 

- Nie bez znaczenia dla rozmiaru poczucia krzywdy jest w świetle art. 445 § 1 k.c. zachowanie się i postawa osoby odpowiedzialnej za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym. Nieraz obojętne zachowanie się tej osoby wobec wyrządzonej szkody może pogłębić u poszkodowanego poczucie krzywdy w sytuacji, w której jednostka organizacyjna społecznej służby zdrowia (szpital), z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie o naprawienie szkody zawinionej przez lekarzy (art. 417 § 1 k.c.), nie przedsięwzięła żadnych starań o złagodzenie następstw szkody (wyrok z dnia 9 stycznia 1978 r., IV CR 510/77);

 

- Wynikłe z uszkodzenia ciała (choćby już wyleczone) ograniczenie wydolności pracy i utrudnienia w jej wykonywaniu, niestanowiące podstawy do przyznania renty inwalidzkiej czy uzupełniającej, nie mogą być pominięte przy ocenie roszczenia z tytułu zadośćuczynienia i powinny mieć wpływ na jego wysokość (wyrok z dnia 4 czerwca 1968 r., I PR 175/68);

 

- Określenie wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia stanowi istotne uprawnienie sądu merytorycznie rozstrzygającego sprawę w pierwszej instancji, który przeprowadzając postępowanie dowodowe może dokonać wszechstronnej oceny okoliczności sprawy. Korygowanie przez sąd rewizyjny (obecnie sąd drugiej instancji) wysokości zasądzonego już zadośćuczynienia uzasadnione jest tylko wówczas, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, jako rażąco wygórowane lub rażąco niskie (wyrok z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70);

 

- Zdrowie jest dobrem szczególnie cennym; przyjmowanie niskich kwot zadośćuczynienia w przypadkach ciężkich uszkodzeń ciała prowadzi do niepożądanej deprecjacji tego dobra (wyrok z dnia 16 lipca 1997 r., II CKN 273/97);

 

- Dla oceny, czy określona suma jest „odpowiednim”, w rozumieniu art. 445 § 1, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, nie ma wpływu sytuacja - w szczególności majątkowa - sprawcy szkody (wyroku z dnia 7 października 1998 r., I CKN 418/98);

 

- Treść art. 445 k.c. pozostawia - z woli ustawodawcy - swobodę sądowi orzekającemu w ustalaniu wysokości zadośćuczynienia i pozwala - w okolicznościach sprawy - uwzględnić indywidualne właściwości i subiektywne odczucia osoby pokrzywdzonej (wyrok z dnia 19 maja 1998 r., II CKN 756/97);

 

- Ocena sądu drugiej instancji wyrażająca się stwierdzeniem, że zasądzone zadośćuczynienie jest „odpowiednie w relacji do odszkodowań i zadośćuczynienia, jakie sądy zasądzają w innych procesach tego typu”, uzasadnia uwzględnienie podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni pojęcia „odpowiedniej sumy” zadośćuczynienia z art. 445 § 1 (wyrok z dnia 6 czerwca 1997 r., II CKN 204/97 );

 

- Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłą na skutek poważnego rozstroju zdrowia i związanego z nim trwałego kalectwa, którego wysokość w ostatecznym wyniku zależy od uznania sądu, nie może być uznane za nadmierne, nawet gdyby przy uwzględnieniu przeciętnego poziomu życia i zamożności społeczeństwa mogło być tak postrzegane, jeżeli jest ono adekwatne do stopnia odniesionych obrażeń i związanych z nimi trwałych następstw dla zdrowia i egzystencji poszkodowanego (wyrok z dnia 10 stycznia 1997 r., II CKN 41/96);

 

- W każdym wypadku ustalenia uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia osoba odpowiedzialna za skutki wypadku obowiązana jest - stosownie do art. 444 k.c. - do wynagrodzenia szkody materialnej z wypadkiem tym związanej oraz - stosownie do art. 445 § 1 k.c. - do uczynienia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Różnica między stosowaniem art. 444 § 1 i 2 i art. 445 § 1 k.c. przy stwierdzeniu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia polega na tym, że szkoda materialna z pierwszego przepisu w zasadzie musi znaleźć pełne pokrycie, gdy tymczasem zasądzenie zadośćuczynienia, a zwłaszcza jego wysokości uzależnione są od całokształtu ujawnionych okoliczności, w szczególności zaś zarówno od trwałości i skutków wypadku lub okresu trwania objawów chorobowych i ich nasilenia, jak i od rodzaju oraz stopnia winy sprawcy szkody i odczucia jej przez poszkodowanego (wyrok z dnia 30 listopada 1999 r., I CKN 1145/99);

 

- W sprawie o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę ustaloną według stanu z chwili orzekania, dopuszczalne jest zasądzenie odsetek za opóźnienie (art. 481§ 1 k.c.) obejmujące okres między terminem zapłaty a datą wyroku, w wysokości niższej niż ustawowe (art. 359 k.c.), obejmującej wynagrodzenie wierzyciela za korzystanie z należnej mu kwoty (wyrok z dnia 23 stycznia 2002 r., II CKN 604/99);

 

- Powołanie się przez sąd przy ustalaniu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na potrzebę utrzymania wysokości zadośćuczynienia w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, nie może prowadzić do podważenia kompensacyjnej funkcji zadośćuczynienia (wyrok z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 130/2003);

 

- Gdy u poszkodowanego ujawnia się nowa krzywda, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy poprzedniego sporu, może mu być przyznana odpowiednia kwota dla naprawienia tej właśnie krzywdy (art. 445 § 1 k.c.) (wyrok z dnia 10 lutego 1998 r., II CKN 608/97);

 

- Ustalenie - w razie sporu - wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, jego jednorazowość oraz nadal waloryzacyjny charakter odsetek uzasadnia przyznanie ich od daty wyrokowania przez sąd pierwszej instancji (wyrok z dnia 4 września 1998 r., II CKN 875/97).

 

- Dla prawidłowej oceny zasadności roszczenia o rentę odszkodowawczą konieczne jest ustalenie i porównanie wysokości średnich zarobków poszkodowanego osiąganych przed wypadkiem, z wysokością takich zarobków, jakie poszkodowany osiągałby, gdyby nie uległ wypadkowi, a nie jakie faktycznie osiąga po wypadku, przy czym - jak to słusznie wywiedziono w rewizji nadzwyczajnej (obecnie postępowanie przed sądem drugiej instancji - przyp. red.) - miarodajny tu jest stan istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.) (wyrok z dnia 9 września 1968 r., III PRN 49/68);

 

- Przy ustalaniu wysokości renty uzupełniającej punktem wyjścia są przeciętne zarobki pracowników zatrudnionych na stanowiskach odpowiednich do tego, jakie poszkodowany zajmowałby, gdyby z winy zakładu pracy nie poniósł szkody(wyrok z dnia 22 lutego 1974 r., II PRN 7/74);

 

- Przy określeniu renty wyrównawczej nie bierze się za podstawę przeciętnego, statystycznego zarobku pracownika pełniącego taką samą funkcję i o tych samych kwalifikacjach, jeżeli ten zarobek jest niższy od osiąganego przez pracownika poszkodowanego wskutek wypadku, chyba że zostanie wykazane, że z przyczyn niezależnych od osobistych właściwości poszkodowanego również jego zarobek w najbliższym czasie uległby obniżce (wyrok z dnia 1 września 1967 r., II PR 318/67);

 

- Renta z art. 444 § 2 k.c. nie może być ustalona w oderwaniu od rzeczywistych możliwości zarobkowych poszkodowanego, jakie miałby on, gdyby szkody mu nie wyrządzono (wyrok z dnia 4 lipca 2002 r., I CKN 837/2000);

 

- Artykuł 444 § 2 k.c. należy rozumieć w ten sposób, że przy ustalaniu wysokości renty sąd powinien brać pod uwagę realną, praktyczną możliwość podjęcia przez poszkodowanego pracy w granicach zachowanej zdolności do pracy, a nie możliwość teoretyczną. Dlatego też nie jest wykluczona sytuacja, w której poszkodowany otrzyma pełną rentę w wysokości utraconych zarobków, jakie mógłby osiągnąć, gdyby wypadek nie nastąpił, chociaż nie utracił całkowicie zdolności do pracy zarobkowej. Taka sytuacja zachodzi w razie utraty przez poszkodowanego, znajdującego się w wieku przedemerytalnym, zdolności wykonywania wyuczonej pracy fizycznej z równoczesnym znacznym ograniczeniem rodzajów wysiłków fizycznych, przy których nie zachodzą przeciwwskazania lekarskie i przy znacznym ograniczeniu podaży wolnych miejsc pracy specjalnie chronionej (wyrok z dnia 10 października 1977 r., IV CR 36/77);

 

 

- Poszkodowanemu, który osiągnął wiek emerytalny, może przysługiwać renta uzupełniająca, jeżeli wykaże, że gdyby nie inwalidztwo związane z pracą, to nadal osiągałby dochód, którego - nawet wykorzystując zachowaną zdolność do pracy - osiągnąć nie może. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na poszkodowanym (art. 6 k.c.), a samo prawdopodobieństwo możliwości dalszej pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego nie wystarcza (wyrok z dnia 6 grudnia 1973 r., I PR 491/73);

 

- W procesie o rentę uzupełniającą należną z wypadku w zatrudnieniu na skutek utraty zdolności do pracy zarobkowej sąd nie powinien ograniczyć obowiązku płacenia renty do momentu uzyskania przez powoda uprawnień do emerytury, chyba że z okoliczności danej sprawy wynika, iż powód w chwili osiągnięcia uprawnień do emerytury byłby niezdolny do wykonywania pracy zarobkowej nawet wówczas, gdyby nie uległ wypadkowi (uchwała z dnia 12 czerwca 1968 r., III PZP 27/68);

 

- Jeżeli poszkodowanym w wyniku wypadku jest człowiek w wieku podeszłym, który już wkrótce utraciłby zdolność do pracy na skutek normalnego procesu starzenia się, sąd - zasądzając na jego rzecz rentę odszkodowawczą przewidzianą w art. 444 § 2 k.c. - powinien brać tę okoliczność pod uwagę. Nie należy jednak w takim wypadku ograniczać czasu trwania renty do określonej daty, lecz wysokość dożywotniej renty określić w taki sposób, aby uwzględniała ona zmniejszenie się zdolności do pracy aż do jej całkowitego zaniku (wyrok z dnia 20 października 1966 r., III CR 226/66);

 

- Jeżeli pracownik, ograniczony już w swoich możliwościach zarobkowych z powodu choroby samoistnej, doznał w wyniku wypadku przy pracy całkowitej utraty zdolności do jakiejkolwiek pracy, podstawą określenia przysługującej mu renty uzupełniającej powinno być wynagrodzenie pobierane przez niego w ostatnim okresie. Wynagrodzenie to, uwzględniające już fakt ograniczenia zdolności zarobkowej związanego ze schorzeniami samoistnymi, nie ulega dalszemu zmniejszeniu. Szkodą bowiem pracownika w rozumieniu art. 444 § 2 k.c. będzie całe wynagrodzenie pobierane przez niego ostatnio, którego został on pozbawiony na skutek wypadku, przy uwzględnieniu przyznanej mu renty z ubezpieczenia społecznego (wyrok z dnia 3 maja 1972 r., I PR 53/72);

 

- Samoistna choroba powodująca dalsze zmniejszenie zdolności do pracy zarobkowej poszkodowanego w wypadku komunikacyjnym, w wyniku którego doznał uszkodzeń ciała zmniejszających tę zdolność, nie zwalnia odpowiedzialnego z tytułu wypadku z obowiązku odszkodowawczego w postaci renty w granicach wyrządzonej szkody - ciążącego z mocy art. 444 § 2 k.c. (wyrok z dnia 17 lutego 1998 r., II CKN 583/97);

 

- Prawo poszkodowanego z wypadku przy pracy do ekwiwalentu z tytułu zwiększonych potrzeb, polegających na konieczności korzystania z opieki osoby trzeciej, nie jest uzależnione od wykazania, iż poszkodowany efektywnie wydał odpowiednie kwoty na koszty opieki. Okoliczność zaś, że opiekę nad niedołężnym poszkodowanym sprawowali jego domownicy (żona lub córka), nie pozbawia go prawa żądania zwiększonej z tego tytułu renty uzupełniającej opartej na art. 161 § k.z. - podobnie jak nie powoduje utraty prawa do renty uzupełniającej za okres ubiegły fakt, że poszkodowany pozostawał w tym czasie na utrzymaniu rodziny (art. 444 § 2 k.c.) (por. wyrok z dnia 4 marca 1969 r., I PR 28/69);

 

- Renta przewidziana w art. 444 k.c. nie ma charakteru alimentacyjnego, lecz wyłącznie odszkodowawczy i przesłanką jej ustalania nie może być koszt utrzymania osoby poszkodowanej, ale wyłącznie odszkodowanie za utratę zdolności do pracy (za utratę zarobków) oraz odszkodowanie za zwiększenie się potrzeb poszkodowanego na skutek wyrządzenia mu szkody na zdrowiu (wyrok z dnia 20 grudnia 1977 r., IV CR 486/77);

 

- Renta przysługująca małoletniemu z tytułu zwiększonych potrzeb na skutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (art. 444 § 2 k.c.) ulega zmniejszeniu o kwotę wypłacanego zwiększonego zasiłku rodzinnego na podstawie § 16 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie zasiłków rodzinnych (Dz. U. Nr 21, poz. 127) (obecnie kwestie zasiłku rodzinnego regulowane są w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. Nr 228, poz. 2255 - przyp. red.) (uchwała z dnia 23 października 1979 r., III CZP 66/79);

 

- Zmiany wysokości renty zasądzonej z tytułu zwiększenia potrzeb można żądać na podstawie art. 907 § 2 k.c. także wówczas, gdy w chwili wydania wyroku zasądzającego rentę poszkodowany z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki nie pracował, a następnie okazało się, że na skutek wypadku jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy (wyrok z dnia 2 marca 1982 r., I CR 27/82);

 

- W sytuacji gdy poszkodowany na skutek doznania uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia w okresie małoletniości nie mógł zdobyć wykształcenia i zawodu, za podstawę określenia renty odszkodowawczej należy z reguły przyjąć przeciętne zarobki, osiągane przez pracowników w danym okresie. Brak jest bowiem podstaw do wysuwania odmiennych hipotez, chyba że wyjątkowe okoliczności (np. stwierdzono szczególne talenty czy uzdolnienia małoletniego w określonym kierunku) pozwalałyby na inne wnioskowania (wyrok z dnia 8 listopada 1977 r., I CR 380/77);

 

- Jeżeli szkody doznała niepracująca żona, prowadząca gospodarstwo domowe i wychowująca dzieci, to utrata przez nią zdolności do pracy uzasadnia przyznanie jej renty równej nakładowi jej pracy, bez względu na to, czy usługi przez nią świadczone wykonują osoby do tego zobowiązane, czy inne osoby za wynagrodzeniem (tak SN w wyroku z dnia 22 listopada 1968 r., I CR 434/68);

 

- Roszczenie o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb jest roszczeniem samodzielnym, odrębnym od roszczenia o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (art. 445 k.c.) i powinno być uwzględnione niezależnie od tego drugiego (tak SN w wyroku z dnia 19 września 1967 r., I PR 285/67);

 

- Przy obliczaniu renty z tytułu zwiększonych potrzeb sąd nie jest zobowiązany do zachowania drobiazgowej dokładności (tak SN w wyroku z dnia 12 grudnia 1956 r., 2 CR 459/56). Powinien jednak mieć na względzie art. 322 k.p.c.;

 

- Przesłanki zmniejszenia się widoków powodzenia w przyszłości lub zwiększonych potrzeb nie mają charakteru samodzielnych podstaw do żądania specjalnej renty z tego tytułu. Należą one do ogółu elementów, które powinien mieć sąd na uwadze przy określaniu wysokości jednej „odpowiedniej” renty z art. 444 § 2 k.c. (wyrok z dnia 3 grudnia 1970 r., I PR 427/70);

 

- Jeżeli całkowitą niezdolność do pracy poszkodowanego, ograniczonego już przed wypadkiem w swoich możliwościach zarobkowych z powodu choroby samoistnej, spowodowało dopiero połączenie skutków tej choroby ze skutkami procesu chorobowego wywołanego czynem wyrządzającym szkodę, to wysokość tej szkody określa całe wynagrodzenie, jakie poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi (wyrok z dnia 9 maja 1986 r., IV CR 79/86);

 

- poszkodowany, który przystąpił do naprawy uszkodzonego samochodu i pokrył koszty z tym związane, nie może od zakładu ubezpieczeń - w ramach obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów - żądać odszkodowania według cen wyższych, obowiązujących w dacie orzekania o odszkodowaniu w wyroku z dnia 14 grudnia 1983 r., I CR 364/83;

 

- jeżeli naprawy samochodu uszkodzonego w wypadku komunikacyjnym dokonał sam poszkodowany, to w ramach odszkodowania z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC należy mu się nie tylko zwrot poczynionych przez niego przy tej naprawie nakładów, ale i zwrot robocizny z uwzględnieniem przyjętych, z reguły w miejscu zamieszkania (Niemczech), stawek robocizny za tego rodzaju usługi” w wyroku z dnia 11 grudnia 1997 r., I CKN 383/97

 

- „niemożność natychmiastowego dokonania naprawy samochodu wskutek braku części na rynku leży poza granicami normalnego związku przyczynowego i wynikające stąd ewentualne straty właściciela pojazdu nie wchodzą w zakres szkody podlegającej zwrotowi przez PZU w ramach obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych” w wyroku z dnia 4 grudnia 1978 r., II CR 444/78;

 

- przepis § 24 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 1985 r. w sprawie ubezpieczeń ustawowych komunikacyjnych (Dz.U. Nr 6, poz. 20) wyłącza w zasadzie obowiązek odszkodowawczy PZU w zakresie kosztów lakierowania tych części pojazdu, które nie uległy uszkodzeniu lub wymianie, chyba że z przyczyn obiektywnych uzasadnione byłoby lakierowanie całego pojazdu” w uchwale z dnia 9 października 1987 r., III CZP 56/87;

 

 

 

p3
p2

najczęściej zadawane pytania
Baza ogłoszen

2013 Arkadiusz Słabek. Wszystkie prawa zastrzeżone. Wsparcie techniczne: Photo Graphic Project LTD & Nabilsoft Ltd.